Dogoterapia: co to jest, dla kogo i jak zacząć?

O tym, że kontakt z psem pozytywnie oddziałuje na człowieka wiemy od stuleci. Naukowe dowody potwierdzające ten fakt pojawiły się dopiero w XX wieku – ale odkąd się pojawiły, terapia z psem zyskała oficjalny status zawodu. W Polsce dogoterapeuta funkcjonuje w Klasyfikacji zawodów od 2013 roku.

Zajęcia terapeutyczne z udziałem psa prowadzone są zarówno z dziećmi i młodzieżą, jak i osobami dorosłymi oraz seniorami. Zakres oddziaływań dogoterapii jest szeroki – od sfery poznawczej i ruchowej, po emocjonalną i społeczną. Samo spotkanie z psem gwarantuje solidną dawkę przyjemności – czego nie da żadna tabletka.

Co to jest dogoterapia?

Dogoterapia (zwana też kynoterapią, od gr. kyno – pies, therapeia – opieka/leczenie) to metoda wspomagania terapii i rehabilitacji z udziałem odpowiednio wyselekcjonowanego i przeszkolonego psa. Pies w dogoterapii pełni rolę motywatora i źródła bodźców sensorycznych. Zajęcia mogą prowadzić wyłącznie wykwalifikowani kynoterapeuci – nie wystarczy przyjść z własnym czworonogiem.

Dogoterapia dla kogo?

Dogoterapia dostępna jest dla osób w niemal każdym wieku – zarówno sprawnych, jak i z różnymi niepełnosprawnościami, zaburzeniami czy trudnościami w funkcjonowaniu.

Zajęcia kynoterapeutyczne mogą wziąć między innymi dzieci z zespołem Aspergera, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, ADHD, mózgowym porażeniem dziecięcym i niepełnosprawnościami ruchowymi. Kynoterapię stosuje się też w zajęciach korekcyjnych i kompensacyjnych dla dzieci zagrożonych dysleksją lub z orzeczoną dysleksją. Terapia z psem może być też pomocna dla osób samotnych, borykających się z dystymią i depresją, cierpiących na chorobę Alzheimera czy dystrofie mięśniowe.

Dogoterapia prowadzona jest w gabinetach terapeutycznych i ośrodkach rehabilitacyjnych, ale też w domach pomocy społecznej, ośrodkach wychowawczych czy resocjalizacyjnych. Spotkania z psami przybierają niekiedy luźniejszą formę – zajęcia grupowe w przedszkolach i szkołach to coraz popularniejsze rozwiązanie.

Cele i zalety dogoterapii

Dogoterapia zawsze realizuje konkretny cel terapeutyczny, dopasowany do indywidualnych potrzeb uczestnika. Specjalista opracowuje program zajęć tak, by oddziaływać dokładnie w tych obszarach, które wymagają wsparcia.

Celami dogoterapii mogą być:

stymulowanie rozwoju poznawczego, emocjonalnego lub psychospołecznego
niwelowanie zdiagnozowanych zaburzeń rozwojowych lub minimalizowanie ryzyka ich wystąpienia
mobilizowanie do wysiłku intelektualnego, werbalnego lub motorycznego
wdrażanie wartości prospołecznych i uczenie zachowań (szczególnie u dzieci i młodzieży)

Dogoterapia – w odróżnieniu od wielu innych metod wspomagających – może towarzyszyć praktycznie każdej terapii lub rehabilitacji, pod warunkiem, że uczestnik nie wykazuje lęku przed psem.

Jak szkolić psa do dogoterapii?

Psa do dogoterapii należy szkolić jak najwcześniej. Czas niezbędny do osiągnięcia pożądanych efektów to szacunkowo 2-3 lata. Szkolenie obejmuje trzy obszary:

umiejętności podstawowe – pozycje, polecenia optyczne i słowne
umiejętności socjalne – kontakty z osobami obcymi, akceptacja dotyku i zabiegów pielęgnacyjnych realizowanych przez osoby obce
umiejętności specjalistyczne – podawanie przedmiotów obcej osobie, utrzymywanie pozycji poza wzrokiem opiekuna, współpraca z różnymi osobami

Szkoleniami psów do dogoterapii zajmują się wykwalifikowani instruktorzy z odpowiednim wykształceniem i uprawnieniami. Więcej o metodach pracy z psem przeczytasz w artykule metody szkolenia psa. Warto też zadbać o wczesną socjalizację przyszłego psa terapeutycznego – szczegółowy poradnik znajdziesz w artykule wczesne socjalizowanie szczeniaka.

Jakie rasy psów nadają się do dogoterapii?

Nie każdy pies może brać udział w zajęciach terapeutycznych. Do dogoterapii nadają się psy łatwe w szkoleniu, przewidywalne, społeczne i prezentujące tzw. rozumne posłuszeństwo – muszą też wyróżniać się przyjaznym usposobieniem i wyglądem.

Do szkoleń na psich terapeutów nie dopuszcza się psów ras bojowych, obronnych i stróżujących. Psy do dogoterapii to przede wszystkim Golden retriever, Labrador retriever i Cavalier King Charles Spaniel, a także Border Collie i Beagle. O tym, czy konkretny pies nadaje się do terapii, decydują indywidualne cechy – przekładające się na efektywność socjalizacji i szkolenia.

Sprawdź też: psy terapeutyczne – jakie rasy.

Jak zostać dogoterapeuta - uprawnienia i kurs

Odpowiednio wyszkolony pies to podstawa, ale to człowiek odpowiada za cały proces terapeutyczny. Polskie Towarzystwo Kynoterapeutyczne opracowało standardy pracy kynoterapeuty, kodeks etyki i kompletne wymagania dla terapeuty i psa. Zawód dogoterapeuty wpisano do Klasyfikacji zawodów i specjalności pod numerem 323007 w 2013 roku.

Uprawnienia do prowadzenia zajęć daje ukończenie kursu instruktora dogoterapii w akredytowanej jednostce i zdanie egzaminu końcowego z wynikiem pozytywnym. Zaświadczenie instruktora rekreacji ruchowej ze specjalizacją dogoterapia jest dokumentem zgodnym z rozporządzeniami MEN i Ministerstwa Pracy, uznawanym we wszystkich krajach Unii Europejskiej.

Certyfikat uprawnia do prowadzenia zajęć w trzech formach:

spotkanie z psem (SP) – zajęcia rekreacyjne dla dzieci, młodzieży i dorosłych (np. w przedszkolach, szkołach, domach kultury); cel: budowanie pozytywnych relacji człowieka z psem
edukacja z psem (EP) – zajęcia edukacyjne w przedszkolach, szkołach, domach kultury; wymagają scenariusza z jasno określonymi celami
terapia z psem (TP) – dogoterapia jako terapia wspomagająca inne terapie

Dogoterapeuta może też podejmować współpracę przy projektach wymagających udokumentowanych uprawnień instruktora zooterapii lub kynoterapii.

Często zadawane pytania o dogoterapię

Co różni dogoterapię od felinoterapii?

Dogoterapia wykorzystuje psa, felinoterapia – kota. Obie są formami zooterapii i działają w podobnych obszarach wsparcia emocjonalnego i terapeutycznego. Psy sprawdzają się lepiej w zajęciach ruchowych i wymagających aktywnej interakcji, koty – w terapii sensorycznej i relaksacyjnej. Więcej o kociej terapii przeczytasz w artykule felinoterapia – czym jest.

Czy każdy pies może brać udział w dogoterapii?

Nie – pies musi przejść selekcję i wieloletnie szkolenie (ok. 2-3 lata). Rasy bojowe, obronne i stróżujące są wykluczone. Temperament konkretnego psa jest ważniejszy niż rasa – Golden retriever czy Labrador to typowe wybory, ale zdolny mieszaniec może przejść selekcję równie dobrze.

Ile trwa jedna sesja dogoterapii?

Czas trwania sesji zależy od programu terapeutycznego i grupy uczestników. Zajęcia indywidualne trwają zazwyczaj 45-60 minut, zajęcia grupowe w przedszkolach i szkołach – ok. 45 minut.

Podsumowanie

Dogoterapia to forma zooterapii, w której przeszkolony pies wspomaga terapię, rehabilitację lub edukację. Zajęcia kynoterapeutyczne prowadzone są przez certyfikowanych specjalistów i skierowane do dzieci, dorosłych i seniorów – niezależnie od sprawności czy wieku.

Jeśli rozważasz dogoterapię dla swojego dziecka lub bliskiej osoby – skontaktuj się z lokalnym kynoterapeutą i zapytaj o program zajęć. Chcesz sam zostać dogoterapeuta? Zacznij od kursu w akredytowanej jednostce i wyboru odpowiedniego pupila.