Wpływ pokarmu na zachowanie psa

Składają się na to dwie rzeczy: psia osobowość i samopoczucie. Na to drugie realnie wpływa żywienie. Każdy pies rodzi się z indywidualnym zestawem unikatowych cech, które będą determinowały sposób jego działania, odczuwania i myślenia. To tzw. psia osobowość.

Jej ważnymi elementami są temperament oraz charakter. Temperament to cechy wrodzone i biologiczne, na przykład wytrwałość, wytrzymałość oraz sposób reagowania na otoczenie: spokojny albo wybuchowy. Charakter kształtuje się później, na bazie psich doświadczeń i w oparciu o temperament.

Kochany, zdrowy i dobrze odżywiony pies, którego potrzeby życiowe są w pełni zaspokojone, to najczęściej zwierzak pogodny i zadowolony z życia. Jego zachowanie nie odbiega wówczas od normy i nie niepokoi opiekuna w żaden sposób. Dobre samopoczucie psa przekłada się bezpośrednio na jego zachowanie, podobnie jak ma to miejsce u ludzi.

Przecież jeśli cierpimy z powodu bólu brzucha, głowy lub zęba, mamy nadmiar obowiązków w pracy albo martwimy się o bliskich, to wszystko wpływa na nasze zachowanie. Jesteśmy wtedy bardziej nerwowi i rozdrażnieni, czasem wybuchowi lub zrzędliwi, zamknięci w sobie albo niedostępni dla otoczenia. Ocena sposobu, w jaki pies się czuje i funkcjonuje na co dzień, jest jednym z najważniejszych elementów behawioralnego modelu oceny zachowania.

Na zachowanie psa wpływają skład karmy, wielkość porcji i rytm posiłków. Odpowiednio zaprogramowana dieta, dobrana do wieku i masy psa oraz uwzględniająca jego specyficzne potrzeby, to najlepsza inwestycja w zdrowie pupila.

Karma powinna być przy tym najwyższej jakości i przygotowana z odpowiednio wyselekcjonowanych składników. Podawaj ją w porcjach zgodnych z zapotrzebowaniem danego czworonoga na energię, substancje odżywcze, witaminy i minerały. Ile dokładnie podać, podpowie kalkulator zapotrzebowania kalorycznego psa.

Punktem wyjścia jest karma pełnoporcjowa, czyli taka, która wystarcza do zapewnienia dziennej dawki pokarmowej. Przekąski i smaczki tej dawki nie pokrywają i pełnego posiłku nie zastąpią.

Wszelkie błędy żywieniowe i niedostosowanie diety do potrzeb psa mogą wpływać zarówno na zdrowie, jak i na zachowanie pupila. Kolejność bywa przy tym myląca: najpierw pojawia się problem zdrowotny, a dopiero po nim zmiana w zachowaniu, którą opiekun zauważa jako pierwszą.

Do najczęściej zgłaszanych problemów związanych z zachowaniem psów należą:

• agresja wobec zwierząt i ludzi
• niszczenie i gryzienie przedmiotów
• brudzenie w domu – uporczywe załatwianie potrzeb fizjologicznych mimo przeprowadzanego treningu czystości
• ciągnięcie smyczy
• nadpobudliwość psa, również nadpobudliwość szczeniaka
• ucieczki – podczas spacerów i z ogrodzonej posesji
• atakowanie kur i mniejszych zwierząt, np. myszy czy wiewiórek

Część wymienionych problemów można minimalizować lub modyfikować poprzez unikanie błędów żywieniowych oraz stosowanie odpowiednio zbilansowanej diety, dopasowanej do potrzeb zwierzaka. Niepokojące zachowania i ich związek z żywieniem zawsze warto omówić z weterynarzem, który z kolei może zalecić konsultację z psim behawiorystą.

Wszelkie modyfikacje w żywieniu przeprowadzaj stopniowo, rozkładając przejście na 7 dni. W badaniu z 2023 roku nagła zmiana karmy u szczeniąt dała biegunkę u 10,2% zwierząt wobec 0% przy przejściu stopniowym. Zachowanie pokarmowe nie zmieniło się w żadnej z grup. Skutek gwałtownej zmiany jest więc żołądkowo-jelitowy, jak biegunka po zmianie karmy.

Najczęstsze błędy żywieniowe uderzają w masę ciała i układ nerwowy psa. Oto pięć z nich.

• Niedopasowanie wartości energetycznej dziennej dawki – karma powinna zaspokajać dzienne zapotrzebowanie kaloryczne psa. Zbyt dużo kalorii prowadzi do nadwagi i otyłości, zbyt mało do niedowagi i wycieńczenia organizmu. Skutkiem behawioralnym niedosytu jest wzrost motywacji pokarmowej, a wraz z nim żebranie, przeszukiwanie terenu i krążenie wokół miski przed porą karmienia.
• Nieodpowiednie zbilansowanie diety – pod względem jakości i ilości składników odżywczych: mikro- i makroelementów, witamin, aminokwasów, kwasów tłuszczowych. Najlepiej udokumentowany skutek dotyczy uczenia się: szczenięta karmione karmą bogatą w kwas DHA osiągały lepsze wyniki w nauce i zadaniach pamięciowych niż szczenięta z niższą podażą DHA. Z niedoborami bywają też wiązane nadaktywność i nadpobudliwość, choć tu dowody są słabsze.
• Niewłaściwa częstotliwość i wielkość posiłków – niedopasowanie ich do potrzeb i możliwości psa prowadzi z jednej strony do nadwagi lub niedowagi, z drugiej do wzrostu pobudzenia i zachowań ukierunkowanych na zdobywanie jedzenia. Stąd żebranie o jedzenie, poszukiwanie pożywienia w terenie, zjadanie odpadków oraz agresja o różnym nasileniu, związana z jedzeniem i sytuacjami okołojedzeniowymi.
• Dokarmianie i przekąski bez ograniczeń – przekąski mają swój limit kaloryczny, a powyżej niego pojawia się nadwaga u psa oraz szerokie spektrum niepożądanych zachowań wokół jedzenia: żebranie, podkradanie jedzenia człowiekowi, agresywne dążenie do zdobycia kolejnej porcji.
• Niedostosowanie diety, rodzaju karmy i wielkości porcji do wieku, stanu zdrowia i kondycji psa – efektem może być pogłębienie problemów zdrowotnych albo pojawienie się nowych zaburzeń, zarówno ze strony układu pokarmowego, jak i nerwowego. Każdy problem zdrowotny w jakimś stopniu odbija się na zachowaniu psa.

Zaburzenia behawioralne można modyfikować doborem składników albo eliminować, naprawiając nieprawidłowe żywienie. Wybór jednej z tych ścieżek zaczyna się od diagnozy. Jak najdokładniejsze określenie problemu i przypisanie go konkretnym trudnościom (wychowawczym, adaptacyjnym albo zdrowotnym) wskazują właściwą ścieżkę.

• Modyfikowanie zaburzeń behawioralnych przez odpowiednie żywienie. Zachowanie psa jest regulowane przez neuroprzekaźniki, na które wpływ mają m.in. makro- i mikroelementy oraz witaminy. Tryptofan i tyrozyna to aminokwasy, z których organizm wytwarza serotoninę i katecholaminy, więc karma zawierająca je w odpowiedniej ilości może wpływać na funkcjonowanie psa. Znaczenie ma również biodostępność aminokwasów w karmie oraz ilość i jakość kwasów tłuszczowych, które mogą modyfikować pracę układu serotoninergicznego i dopaminergicznego. Tak wynika z przeglądu badań nad związkiem żywienia z zachowaniem psa.
• Eliminowanie zaburzeń behawioralnych przez zmianę nieprawidłowego żywienia. Dotyczy sytuacji, w której niepożądane zachowanie psa jest efektem złego odżywiania: nadwagi lub otyłości pupila albo niedoborów ważnych składników pokarmowych.

Odpowiednio skonstruowana dieta, oparta na najwyższej jakości karmie i dostarczająca składniki odżywcze we właściwych proporcjach, to jeden z najważniejszych sposobów wpływania na zachowanie psa. Zdrowe odżywianie pozwala uniknąć problemów behawioralnych albo je zminimalizować, zmodyfikować bądź wyeliminować.

Psychika psa zaczyna się kształtować, zanim trafi on do nowego domu. Warto wiedzieć, że ważny wpływ na rozwój psiej psychiki, a co za tym idzie, na psi behawior, mają już okres płodowy i pierwsze tygodnie życia.

Dieta suki w ciąży i w laktacji ma udokumentowany wpływ na masę urodzeniową, przeżywalność i tempo wzrostu szczeniąt. Na późniejszą lękliwość i reakcje społeczne dorosłego psa wpływa jednak przede wszystkim opieka matki i wczesne środowisko, a nie sam skład karmy suki. To rozróżnienie łatwo zgubić, bo żywienie suki i opieka nad miotem dzieją się w tym samym okresie, poza zasięgiem obecnego opiekuna.

Skoro dieta suki realnie wpływa na miot, planuje się ją osobno od diety psa dorosłego. W ostatnim trymestrze ciąży dawkę zwiększa się o 20–30% wobec dawki bytowej, czyli podtrzymującej. W laktacji suka potrzebuje 2–4 razy więcej energii niż na utrzymanie, jak podaje Merck Veterinary Manual. Niedobory odbijają się i na kondycji suki, i na miocie.

Optymalne żywienie psa na każdym etapie życia, także płodowego, wpływa na jego zdrowie, samopoczucie i zachowanie.

Czy głodny pies bywa agresywny?

Nie w ten sposób. Głód podnosi motywację pokarmową, ale to co innego niż agresja. Psy z niedowagą nie broniły jedzenia częściej ani ostrzej niż psy o prawidłowej masie. Obrona miski to pilnowanie zasobu. Rozwiązuje ją praca z behawiorystą, a nie zmiana dawki karmy.

Czy przekąski trzeba wliczać do dziennej dawki?

Tak, bo inaczej pies dostaje więcej kalorii, niż wynika z etykiety karmy. Przyjmuje się, że przekąski nie powinny przekraczać ok. 10% dziennej puli kalorii. Podawane bez zasad uczą psa żebrania i podkradania jedzenia.

Czy każdy problem z zachowaniem ma źródło w diecie?

Nie. Dieta jest jednym z czynników obok zdrowia, dobrostanu i poczucia bezpieczeństwa. Przy niepokojących zachowaniach droga prowadzi przez weterynarza, który może skierować psa do behawiorysty.

Czy apatia psa może wynikać z karmy?

Rzadko i nie wprost. Apatia jest objawem nieswoistym, więc najpierw wyklucz z weterynarzem przyczyny zdrowotne. Przewlekły niedobór energii widać przede wszystkim po spadku masy ciała, a sam głód działa u psa odwrotnie: podnosi aktywność przed porą karmienia.